Opinia biegłego ma często kluczowe znaczenie dla wyniku sporu budowlanego. To na jej podstawie sąd może oceniać jakość wykonanych robót, przyczyny powstania wad, zakres koniecznych napraw oraz ich przewidywany koszt.
Niekorzystna opinia nie oznacza jednak automatycznie przegranej. Jeżeli opracowanie zawiera błędy, pomija istotne dokumenty albo opiera się na nieprawidłowych założeniach, strona może przedstawić szczegółowe zarzuty i domagać się uzupełnienia opinii lub powołania innego biegłego.
Pokazuje to jedna ze spraw budowlanych prowadzonych przez Mecenasa Krzysztofa Żochowskiego.
Dlaczego w sprawach budowlanych potrzebny jest biegły?
Sąd samodzielnie ocenia zgromadzone dowody i rozstrzyga sprawę, ale nie musi posiadać specjalistycznej wiedzy z zakresu budownictwa, kosztorysowania, konstrukcji czy instalacji.
Jeżeli wyjaśnienie istotnych okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego. Podstawę stanowi art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego.
W zależności od charakteru sporu biegły może oceniać między innymi:
- zgodność robót z umową i dokumentacją,
- jakość zastosowanych materiałów,
- istnienie oraz przyczyny wad,
- możliwość i koszt usunięcia nieprawidłowości,
- zakres wykonanych robót dodatkowych,
- prawidłowość kosztorysu,
- przyczyny opóźnienia inwestycji,
- wartość wykonanych prac.
Wnioski opinii mogą następnie wpływać na wysokość dochodzonego wynagrodzenia, odszkodowania, kosztów naprawy albo kar umownych.
Niekorzystna opinia nie jest wyrokiem
Biegły nie rozstrzyga sprawy i nie zastępuje sądu. Jego zadaniem jest przedstawienie wiadomości specjalnych potrzebnych do oceny faktów.
Opinia powinna zawierać uzasadnienie, wskazywać zastosowaną metodę i umożliwiać prześledzenie sposobu, w jaki biegły doszedł do przedstawionych wniosków. Nie powinna opierać się wyłącznie na autorytecie jej autora.
Strona ma prawo analizować opinię, wskazywać jej braki oraz kwestionować założenia, obliczenia i wnioski. Samo niezadowolenie z wyniku ekspertyzy nie będzie jednak wystarczające. Zarzuty powinny być konkretne i odnosić się do rzeczywistych błędów opracowania.
Sprawa dotycząca wadliwej oceny jakości robót
W jednej ze spraw prowadzonych przez Mecenasa Krzysztofa Żochowskiego biegły uznał między innymi, że jakość wykonanych prac była odpowiednia ze względu na stosunkowo niskie wynagrodzenie ustalone w umowie.
Takie założenie wymagało zakwestionowania. Wysokość wynagrodzenia nie powinna sama w sobie prowadzić do przyjęcia, że wykonawca może zrealizować roboty niezgodnie z umową, zasadami wiedzy technicznej lub wymaganym standardem.
W opinii występowały również inne błędy dotyczące przyjętej metody i sformułowanych wniosków.
Konieczne było zatem dokładne przeanalizowanie nie tylko samego podsumowania ekspertyzy, ale również wykorzystanych dokumentów, toku rozumowania biegłego i odpowiedzi udzielonych na pytania sądu.
Szczegółowe zarzuty doprowadziły do powołania innego biegłego
Mecenas Krzysztof Żochowski przygotował zarzuty odnoszące się zarówno do metody sporządzenia opinii, jak i prawnego znaczenia przyjętych przez biegłego założeń.
Argumentacja musiała wyjaśnić sądowi:
- które elementy opinii były nieprawidłowe,
- na czym dokładnie polegały błędy,
- dlaczego mogły wpłynąć na końcowe wnioski,
- jakich kwestii biegły nie zbadał,
- dlaczego dotychczasowa opinia nie mogła stanowić wystarczającej podstawy rozstrzygnięcia.
Sąd pierwszej instancji uwzględnił przedstawione zastrzeżenia w takim zakresie, że zlecił sporządzenie opinii dotyczącej tych samych zagadnień innemu biegłemu.
Nie oznacza to automatycznie przesądzenia wyniku całego postępowania. Pozwoliło jednak zapobiec sytuacji, w której rozstrzygnięcie zostałoby oparte na opinii obciążonej istotnymi wadami.
Jakie błędy mogą występować w opinii budowlanej?
Każda opinia wymaga indywidualnej analizy, jednak w praktyce zastrzeżenia mogą dotyczyć między innymi:
- pominięcia części dokumentacji projektowej lub wykonawczej,
- nieuwzględnienia treści umowy i aneksów,
- oparcia się na niepełnym materiale,
- braku oględzin albo nieprawidłowego ich przeprowadzenia,
- zastosowania niewłaściwej metody obliczeń,
- błędnego określenia standardu wykonania prac,
- wewnętrznych sprzeczności pomiędzy analizą a wnioskami,
- niewyjaśnienia przyczyn powstania wad,
- braku odpowiedzi na pytania postawione przez sąd,
- wyjścia przez biegłego poza zakres posiadanych kompetencji,
- formułowania ocen prawnych zastrzeżonych dla sądu.
Najskuteczniejsze zarzuty nie ograniczają się do stwierdzenia, że opinia jest niekorzystna. Powinny wskazywać konkretne fragmenty opracowania, dokumenty pozostające z nimi w sprzeczności oraz wpływ błędu na wynik ekspertyzy.
Czy sąd musi powołać kolejnego biegłego?
Samo złożenie zarzutów nie oznacza, że sąd automatycznie dopuści dowód z opinii innej osoby.
Zgodnie z art. 286 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia albo wyjaśnienia opinii. Może również zlecić sporządzenie dodatkowej opinii temu samemu albo innemu biegłemu.
Dlatego w zarzutach należy wykazać, dlaczego wyjaśnienie lub uzupełnienie dotychczasowego opracowania może być niewystarczające. Szczególnego znaczenia nabierają poważne błędy metodologiczne, sprzeczności albo oparcie całej opinii na wadliwym założeniu.
Termin na zgłoszenie zarzutów ma znaczenie
Po doręczeniu opinii sąd zazwyczaj wyznacza stronom termin na przedstawienie stanowiska. Zlekceważenie pisma lub pozostawienie analizy na ostatnią chwilę może istotnie utrudnić obronę swoich interesów.
Opinia budowlana bywa obszerna i może zawierać liczne załączniki, zestawienia oraz obliczenia. Jej rzetelna analiza wymaga czasu, a niekiedy również konsultacji z osobą posiadającą odpowiednią wiedzę techniczną.
Po otrzymaniu niekorzystnej opinii warto więc możliwie szybko przekazać pełne opracowanie wraz z aktami sprawy osobie, która będzie przygotowywać zarzuty.
Jakie dokumenty są potrzebne do analizy opinii?
Zakres dokumentacji zależy od rodzaju inwestycji i przedmiotu sporu. Najczęściej przydatne są:
- umowa i wszystkie aneksy,
- projekt oraz dokumentacja techniczna,
- kosztorysy i zestawienia wykonanych prac,
- protokoły odbioru,
- dziennik budowy,
- korespondencja pomiędzy stronami,
- zgłoszenia wad i odpowiedzi na reklamacje,
- faktury i dowody zapłaty,
- zdjęcia przedstawiające przebieg oraz efekt prac,
- wcześniejsze prywatne ekspertyzy,
- postanowienie sądu określające zakres opinii,
- kompletna opinia wraz z załącznikami.
Dopiero zestawienie treści opinii z dokumentami źródłowymi pozwala ocenić, czy biegły prawidłowo zbadał wszystkie istotne okoliczności.
Dokładna analiza może zmienić przebieg postępowania
Spory budowlane wymagają połączenia wiedzy prawnej z umiejętnością zrozumienia zagadnień technicznych. Pełnomocnik nie zastępuje biegłego, ale powinien potrafić przeanalizować jego metodę, znaleźć istotne błędy i przedstawić je sądowi w zrozumiały sposób.
Opisana sprawa pokazuje, że niekorzystnej opinii nie należy przyjmować bezkrytycznie. Jeżeli ekspertyza jest wadliwa, odpowiednio przygotowane zarzuty mogą doprowadzić do jej uzupełnienia albo zbadania sprawy przez innego biegłego.
Kancelaria Radcy Prawnego Krzysztofa Żochowskiego w Białymstoku reprezentuje inwestorów, wykonawców, podwykonawców i osoby prywatne w sporach dotyczących robót budowlanych. Pomoc może obejmować również analizę opinii biegłego i przygotowanie szczegółowych zarzutów.
Podstawa prawna
Art. 278, art. 285 i art. 286 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
Opis sprawy został zanonimizowany w celu ochrony tajemnicy zawodowej oraz prywatności klienta.
Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda opinia oraz sytuacja procesowa wymagają indywidualnej analizy.
